Passus primus de visione
What this montaigne bymeneth · and þe merke dale
And þe felde ful of folke · I shal ȝow faire schewe
A loueli ladi of lere · in lynnen yclothed
Come down fram a castel · and called me faire
And seide sone slepestow · sestow þis poeple
How bisi þei ben · aboutenT þe mase
Þe moste partie of þis poeple · þat passeth on þis erthe
Haue þei worschip in þis worlde · þei wilneT no better
Of other heuene þan here · holde þei no tale
¶ I was aferd of her face · þeiȝ she faire were
And seide mercy Madame · what is þis to mene
[¶]T Þe toure vpT þe toft quod she · treuthe is þere-Inne
And wolde þat ȝe wrouȝte · as his worde techeth
For he is fader of feith · fourmedT ȝow alle
Bothe with fel and with face · and ȝaf ȝow fyue wittis
Forto worschip hym þer-with · þe while þatT ȝe ben here
And þerfore he hyȝte þe erthe · to help ȝow vchone
Of wollen of lynnen · of lyflode at nede
In mesurable manere · to make ȝow at ese
¶ And comaunded of his curteisye [·] in comune þree þinges
Arne none nedful but þo · and nempne hem I thinke
And rekne hem bi resoun · reherce þowT hem after
That one is vesture · from chele þe to saue
And mete atteT mele · for myseise of þi-selue
And drynke whan þow dryest · ac do nouȝt out of resoun
That þow worth þe werse · whan þow worche shuldest
¶ For loth in his lifdayes · for likyng of drynke
Dede bi his douȝtres · þat þe deuel lyked
Delited hym in drynke · as þe deuel wolde
And lecherye hym lauȝt · and lay bi hem boþe
And al he witt it wynT · þat wikked dede
InebriamusT eum vino · dormiamusque cum eo
Vt seruare possimus de patre nostro semen
Thorw wyn and þorw women · þere was loth acombred
And þere gat in glotonye · gerlis þat were cherlis
For-þi drede delitable drynke · and þow shalt do þe bettere
Mesure is medcyne · þouȝ þow moche ȝerne
It is nauȝt al gode to þe goste · þat þe gutte axeþ
Ne liflode to þi likam · [þat lief is to þi souleT
Leue not þi likam ·] for a lyer him techeth
That is þe wrecched worlde · wolde þe bitraye
For þe fende and þi flesch · folweth þeT to-gidere
This and þat see[th]T þi soule · and seith it in þin herte
And for þow sholdest ben ywar · I wisse þe þe beste
¶ MadameT mercy quod I · me liketh wel ȝowre wordes
Ac þe moneye of þis molde · þat men so faste holdeth / kepethT
Telle me to whom MadameT · þat tresore appendeth
¶ Go to þe gospel quod she · þat god seide hym-seluen
Tho þe poeple hym apposed · wiþ a peny in þe temple
Whether þei shulde þer-with · worschip þe kyng Sesar
And god axed of hem · of whome spake þe lettre
And þe ymage ilyke [·] þat þere-inne stondeth
CesarisT þei seide [·] we sen hym wel vchone
Reddite cesari quod god · þat cesari bifalleth
Et que sunt dei deo · or elles ȝe done ille
For riȝtfulT reson · shulde rewle ȝow alle
And kynde witte be wardeyne · ȝowre welthe to kepe
And tutour of ȝoure tresore · and take it ȝow at nede
For housbonderye & hijT · holden togideres
[¶]T Þanne I frained hir faire · for hym þat hirT made
That dongeoun in þe dale [·] þat dredful is of siȝte
What may it be to meneT · ma-dame I ȝow biseche
¶ Þat is þe castel of care · who-so cometh þerinne
May banne þat he borne was · to body or to soule
Þerinne wonieth a wiȝte · þat wronge is yhote
Fader of falshed · and founded it hym-selue
Adam and Eue · he egged to ille
Conseilled caym · to kullen his brother
Iudas he iaped · with iuwenT siluer
And sithen on an eller [·] honged hym afterT
He is letter of loue · and lyeth hem alle
That trusten on his tresor · bitrayeth he / bytrayed arenT sonnest
¶ Thanne had I wonder in my witt · what womman it / sheT were
Þat such wise wordes · of holywrit shewed
And askedT hir on þe hieȝe name · ar heoT þennes ȝeode
What sheT were witterli · þat wissed me so faire
¶ Holicherche I am quod sheT · þow ouȝtest me to knowe
I vnderfonge þe firste · and þe feythT tauȝte
And brouȝtestT me borwes · my biddyng to fulfille
And to loue me lellyT · þe while þi lyf dureth
T Thanne I courbed on my knees · and cryed hir of grace
And preyed hir pitousely · [to]T prey for my synnes
And also ken[n]eT me kyndeli · on criste to bileue
T That I miȝte worchen his wille · þat wrouȝte me to man
Teche me to no tresore · but telle me þis ilke
How I may saue my soule · þat seynt art yholden
¶ Whan alle tresores aren tried quod she · trewthe is þe best
I do it on deus caritas · to deme þe soþe
ItT is as derworth a drewery · as dere god hym-seluen
¶ Who-soT is trewe of his tonge · & telleth none other
And doth þe werkis þer-with · and wilneth no man ille
He is a god bi þe gospel · agrounde and aloft
And ylike to owre lorde · bi seynte lukes wordes
Þe clerkes þat knoweþ þis · shulde kenne it aboute
For cristene and vncristne · clameþ it vchone
¶ Kynges & kniȝtes · shulde kepe it bi resoun
Riden and rappe downT · in reumes aboute
And taken tran[s]gressores · and tyen hem faste
Til treuthe had ytermyned · her trespas to þe ende
And þat is þe professioun appertly · þat appendeth forT knyȝtes
And nouȝt to fasten a fryday · in fyue score wynter
But holden wiþ him & with hir · þat woldenT al treuthe
AndT neuer leue hem for loue · ne for lacchyng of syluer
¶ For dauid in his dayes · dubbed kniȝtes
And did hem swere on here swerde · to serue trewthe euere
And who-so passed þat poynte · was apostata in þe ordre
¶ But criste kingene kynge · kniȝted ten
Cherubyn and seraphin · suche seuene and an othreT
And ȝaf hem myȝte in his maieste · þe murger hem þouȝte
And ouer his mene meyne · made hem archangeles
Tauȝte hem bi þe Trinitee · treuthe to knowe
ToT be buxome at his biddyng · he bad hem nouȝte elles
T Lucifer wiþ legiounes · lerned it in heuene
[Til]T he brake buxumnesse · his blisse gan he tyne
And fel fro þat felawship · in a fendes liknes
In-to a depe derke helle · to dwelle þere for eure
And mo þowsandes wiþT him · þan man couthe noumbre
Lopen out wiþ Lucifer · in lothelich forme
For þei leueden vpon hym · þat lyed in þis manere
Ponam pedem in aquilone · et similis ero altissimoT ·
¶ And alle þat hoped it miȝte be so · none heuene miȝte hem holde
But fellen out in fendes liknesse · nyne dayes togideres
Til god of his goodnesse · gan stable and stynte
And garte þe heuene to stekye · and stonden in quiete
¶ Whan thise wikked went out · wonderwiseT þei fellen
Somme in eyre somme in ertheT · & somme in helle depe
Ac lucifer lowest [·] lith of hem alle
For pryde þat he pult outT · his peyne hath none ende
And alle þat worche with wronge · wenden hijT shulleT
After her deth-day · andT dwelle wiþ þat shrewe
TAc þo þat worche wel · as holiwritt telleth
And enden as I ere seide · in treuthe þat is þe best
Mowe be siker þat her souleT · shal wende to heuene
Þer treuthe is in Trinitee · and tronethT hem alle
TFor-þi I sey as I seide ere · bi siȝte ofT þise textis
Whan alle tresores arneT ytried · treuthe is þe beste
Lereth it þisT lewde men · for lettred men it knowen
Þat treuthe is tresore · þe triest on erþe
Ȝet haue I / I haueT no kynde knowing quod I · ȝet mote ȝe kenne meT better
By what craft in my corps · it comseth and where
T ¶ Þow doted daffe quod she · dulle arne þi wittes
To litel latyn þow lernedest · lede in þi ȝouthe
Heu michi qu[od]T sterilem duxi vitam iuuenilem
¶ It is a kynde knowyng quod heT · þat kenneth in þine herte
For to louye þi lorde · leuer þan þi-selue
No dedly synne to do · dey þouȝ þow sholdest
This I trowe be treuthe · who can teche þe better
¶ Loke þow suffre hym to sey · and sithen lere it after
For thus witnesseth his worde · worcheth þow þere-afterT
For trewthe telleþ þat loue · is triacle of heuene
May no synne be on him sene · þat [þat spise vseth]T
And alle his werkes he wrouȝte · with loue as him liste
And lered it Moises for þe leuest þing [·] and moste like to heuene
And also þe plenteT of pees · moste precious of vertues
¶ For heuene myȝte nouȝte holden it · it was so heuy of hym-self
Tyl it hadde of þe erthe · yetenT his fylle
¶ And whan it haued of þis folde [·] flessh & blode taken
Was neuere leef vpon lynde · liȝter þer-after
And portatyf and persant · as þe poynt of a nedle
That myȝte non armure it lette · ne none heiȝ walles
¶ For-þi is loue leder [·] of þe lordes folke of heuene
And a mene as þe Maire is · bitwene þe kyng and þe comune
Riȝt so is loue a ledere · and þe lawe shapeth
Vpon man for his mysdedes · þe merciment he taxeth
And for to knowe it kyndely · it comseth bi myght
And in þe herte þere is þe heuede · and þe heiȝ welle
¶ For in kynde knowynge in herte · þere a myȝte bigynneth
And þat falleth to þe fader · þat formed vs alle
Loked on vs with loue · and lete his sone deye
Mekely for owre mysdedes · to amende vs alle
And ȝet wolde he hem no woo · þat wrouȝte hym þat peyne
But mekelich with mouthe · mercy he bisouȝte
To haue pite o[n]T þat poeple · þat peynedT hym to deth
¶ Here myȝtow see ensamplesT · in hym-selue one
That he was miȝtful & meke · and mercy gan graunte
To hem þat hongen him an heiȝ · and his herte þirled
¶ For-thi I rede ȝow riche · haueth reuthe ofT þe pouere
Thouȝ ȝe be myȝtful to mote · beth meke in ȝowre werkes
¶ For þe same mesur[e]T þat ȝe mete · amys other elles
Ȝe shullen ben weyen þer-wyth · whan ȝe wende hennes
Eadem mensura qua mensi fueritis · remecietur vobis ·
¶ For þouȝ ȝe be trewe of ȝowre tonge · and trewliche wynne
And as chaste as a childe · þat in cherche wepeth
But ifT ȝe louen lelliche · and lene þe poure
[Of] suchT goed as god ȝow sent [·] godelich parteth
Ȝe neT haue na more meryte · in masse ne in houres
Þan Malkyn of hire maydenhode · þat no man desireth
¶ For Iames þe gentil · iugged in his bokes
That faith with-oute þe faiteT · is riȝteT no-þinge worthi
And as ded as a dore-tre · but ȝif þe dedes folwe
Fides sine operibus mortua est &c
¶ For-thi chastite with-oute charite · worth cheyned in helle
It is as lewed as a laumpe · þat no liȝte is Inne
¶ Many chapeleynes arne chaste · ac charite is awey
Aren no men auarousereT þan hij · whan þei ben auaunced
Vnkynde to her kyn · and to alle cristene
Chewen here charite · and chiden after more
Such chastite wiþ-outen charite · worth cheyned in helle
¶ Many curatoures kepen hem · clene of here bodies
Thei ben acombred wiþ coueitise · þei konne nouȝt out crepe / nouȝt don it fram hemT
So harde hath auarice · yhasped hem togideres
And þat is no treuthe of þe trinite · but treccherye of helle
And lernyng to lewde men · þe latter for to deleT
T For-þi þis wordes [·] ben wryten in þe gospelT
Date & dabitur vobis · for I dele ȝow alle
And þat is þe lokke of loue · andT lateth oute my grace
To conforte þe careful · acombred wiþ synne
¶ Loue is leche of lyf · and nexte owre lorde selue
And also þe graith gate · þat goth in-to heuene
For-þi I sey as I seide · ere by þeT textis
Whan alle tresores ben ytryed · treuthe is þe beste
Now haue I tolde þe what treuthe is · þat no tresore is bettere
I may no lenger lenge þe withT · nowT loke þe owre lorde