Passus decimus
octauusC
octauusC
WOlleward & wetschod wente I forþ after
And asT reccheles renke þat of no wo reccheþ
And ȝede forþ lijk a lorel al my lijf-tyme
Til I wexe wery of þe werld & wilnede efte to slepe
And lenede me to a lenten & longe tyme I slepte
And of cristis passioun & penaunce þe peple ofte / of tauȝte
Reste me þere & rutte faste til ramyspalmarum / ramys palmarum
Oon semblable to þe samaritan & sumdel to peers plowman
Barfoot & on an asse bak boteles gan prykye
Wiþ-outen spores or spere spakliche he lokede
As is þe kynde of a knyȝt þat comeþ to be dubbed
To gete hym gylt spores & galaches ycouped
Þanne was feiþ in a fenestre & criede . a fili dauid
As doþ an heraud of armes whanne auntrous comeþ to iustes
Olde Iues of ierusalem for ioye þei sungen
Benedictus qui venit in nomine domini & ceteraC
Þanne I fraynede at feiþ what al þat fare bemente
And who schulde iuste in ierusalem Iesus he seyde
And fecche þat þe feend cleymeþ peers fruyt þe plowman
Is peers in þis place quod I & he preynte on me
Þis iesus of his gentrice wole iuste in peers armes
In peers paltok þe plowman þis priker schal ride
For no dynt schal hym dere as in deitate patris
Who schal iuste wiþ iesus quod I Iues or scribes
Nay . quod he þe foule feend & fals doom & deþ
Deþ seiþ . he schal fordo & adoun brynge
All þat lyueþ or lokeþ in loond or in water
Lijf seiþ þat he lyeþ & leiþ his lijf to wedde
Þat for al þat deþ can do wiþ-inne þre dayes
To walke & fecche fro þe feend peers fruyt þe plowman
And legge it þere hym likeþ & lucifer bynde
And for to bete & adoun brynge bale & deþ for euere
O mors ero mors tua & ceteraC
Þanne cam pilatus wiþ peple sedens pro tribunali
Þe Iues & þe iustises aȝeyn iesu þei weren
And al þe court on hym criede crucifige scharpe
Þoo putte hym forþ a pilour bifore pilat & seyde
Þis iesus of oure Iues temple iapede & dispisede
To fordo . it on a day & in þre dayes after
Edifie it . eft newe heer he stant þat seyde it
And ȝit maken it as myche in al manere poyntis
Boþe as longe & as large bi lofte & bi grounde
Crucifige quod a cacchepool I waraunte hym a wycche
Tolle tolle quod an-oþer & toke of kene þornes
And bigan of kene þorn a garlond to make
And sette it sore on his hed & seyde in envie
Aue raby quod þat ribaude & þrew redes at hym
Naylede hym wiþ þre nayles naked on þe rode
And poysoun on a pole þei putte vp to hise lippes
And beden hym drynke his deþ yuel hise dayes weren done
And if þat þou sutile be help now þi-seluen
If þou be crist & kyngys sone come doun of þe rode
Þanne schul we leue þat lijf þee loueþ & wole not latte þee dye
Consummatum est . quod crist & comsede for to swowe
Pitousli & pale as a prisoun þat deyeþ
Þe lord of lijf & of liȝt þoo leyde hise yen to-gyderes
Þe day for drede wiþdrow & derke biganT þe sunne
Dede men for þat dene comen out of depe graues
And tolden why þat tempest so longe tyme durede
For a bitter batayle þe deed body seydeC
Lijf & deþ in þis derkenesse her oon fordooþ her oþer
Schal no wiȝt wite witterli who schal haue þe maystrie
Er sunday aboute þeT sunne risyng & sanke wiþ þat til erþe
Summe seyden . þat he was goddis sone þat so faire deyede
vere filius dei erat iste & ceteraC
Wher he be deed or not deed doun er he be taken
Two þeues also þoleden deþ þat tyme
Vp-on a crosse biside crist so was þe comune lawe
A cacchepolle cam forþ & crakede boþe her leggys
And her armes after of eiþer of þoo þeues
Ac was no boy so boold goddis body to touche
For he was knyȝt & kyngys sone kynde forȝaf þat tyme
Þat no harlot were so hardy to leye hand vp-on hym
Hyȝte longeus as þe letter telleþ & longe hadde lorn his siȝt
Bifore pilat & oþer peple in þe place he houede
Maugre hise many teeþ he was maad þat tyme
To take þe spere in his hand & iuste wiþ iesus
To touche hym or taste hym or take hym doun of rode
But þis blynde bacheler þanne bare hym þoruȝ þe herte
Þe blood spronge doun bi þe spere & vnsperede hise yen
Þanne fel þe knyȝt vpon knees & criede hym mercy
Aȝeyn my wille it was lord to wounde ȝow so sore
He siȝhede & seyde sore it me aþinkeþ
For þe dede þat I haue doon I do me in ȝoure grace
Haue on me ruþe riȝtful iesu & riȝt wiþ þat he wepte
Þanne gan feiþ felly þe false Iues dispise
Callede hem caytyues a-cursed for euere
For þis foule vilenye veniaunce to ȝow alle
To do þe blynde . bete hym boundenT it was a boyes counceyl
To mysdo a deed body bi day or bi nyȝt
Þe gree ȝit haþ he geten for al his greet wounde
For ȝoure champioun chyualer cheef knyȝt of ȝow alle
Ȝelte hym recreaunt rennynge riȝt at iesues wille
For be þis derkenesse ydo his deþ worþ avenged
And þe lurdeynes han ylost for lijf schal haue þe maystrie
And ȝoure fraunchise þat free was fallen is in þraldom
And ȝe cherles & ȝoure children cheue schul ȝe neuere
Ne haue lordschip in hondeT ne no loond tilye
But al bareyn be and vsurie vsen
Which is lijf þat oure lord in alle lawes acurseþ
Now ȝoure goode dayes been doon as danyel prophecyede
Whanne crist cam . her kyngdam & crowne schulde cece
Cum veniat sanctus sanctorrum cessabit vnctio vestraC
What for feer of þis ferly & of þe false Iues
I drowe me in þat derkenesse to descendit ad inferna
And þere I sawe soþeli secundum scripturas
Out of þe west cost a wenche as me þouȝte
Cam walkynge in þe weye to helleward sche lokede
Mercy hiȝte þat mayde a meke þing wiþ-al
A ful benyngne beerde & buxum of speche
Hir sister as it semede cam softeli walkynge
Euene out of þe est & westward sche lokede
A ful comeli creature truþe sche hiȝte
For þe vertu þat hir folewede a-feerd was sche neuere
Whanne þeise maydens metten mercy & truþe
Eyþer axede oþer of þis greet wonder
Of þe dene & of þe derkenesse & how þe day rowede
And which a liȝt & a leem lay bifore helle
Ich haue ferli of þis fare in feiþ seyde truþe
And am wendynge to wite what þis wondre meneþ
Haue no merueyle quod mercy myrþe it bitokeneþ
A mayden þat hatte marie & modir wiþ-outen felyng
Of any kyns creature conceyuede þoruȝ speche
And grace of þe holi goost wexe greet wiþ childe
And þat my tale be trewe I take god to witnesse
Siþ þis barn was born been þritti wynter passed
Which deyede & þolede þis day aboute mydday
And þat is cause of þis clipse þat closeþ now þe sunne
In menyng þat man schal fro merkenesse be drawe
Þe whyle þis liȝt & þis leem schal lucifer ablende
Þat man schal man saue þoruȝ a maydenes helpe
And þat was tynt þoruȝ tree tree schal it wynne
And þat deþ doun brouȝte deþ schal releue
Þat þou tellest quod truþe is but a tale of waltrot
For adam & eue and abraham wiþ oþere
Patriarkes & prophetis þat in peyne liggen
Ne haueT out of helle holde þi tunge mercy
It is but a trufle þat þou tellest I truþe woot þe soþe
For þat is ones in helle out comeþ it neuere
Iob þe propheet patriark reproueþ þi sawes
Quia in inferno nulla est redempcioC
Þanne mercy ful myldeliche mouþede þeise wordis
Þoruȝ experience quod sche I hope þei schul be saued
For venym fordoþ venym & þat I preue bi resoun
For of al venym foulest is þe scorpioun
Til he be deed & do þerto þe yuel he distruyeþ
So schal þis deþ fordo I dar my lijf legge
Al þat deþ dide first þoruȝ þe deuelis entysyng
And riȝt as þoruȝ gyle man was bigyled
Ars vt artem falleretC
Now suffre we seyde truþe I se as me þinkeþ
Out of þe nyppe of þe norþ not ful fer hennys
Riȝtwisenesse cam rennynge reste we þe whyle
For he woot more þan we he was er we boþe
Þat is soþ seyde mercy & I see heer bi souþe
Where pees comeþ pleyenge in pacience ycloþed
Loue haþ coueytid hir longe leue I noon oþer
But he sente hir sum lettre what þis liȝt bemeneþ
Þat ouer-houeþ helle þus sche vs schal telle
Whanne pees in pacience cloþed approchede nyȝ hem tweyne
Riȝtwisenesse hem reuerencede for her riche cloþing
And preyede pees to telle hir to what place sche wolde
And in hir gay garnementes whom sche grete þouȝte
My wille is to wende quod sche & welcomedeT hem alle
Þat many day myȝte I not see for merkenesse of synne
Adam & eue and oþere mo in helle
Moyses & many moo mercy schul haue
I schal daunce þerto do þow so sister
For iesus iustede wel Ioye bigynneþ to dawe
Ad vesperum demorabitur fletus & ad matutinum leticiaT
Loue þat is my lemman swiche lettres me sente
And þat god haþ forgyuen & grauntede me pees & mercy
To be mannes meynpernour for euere-more after
Lo heer þe patent quod pees In pace in id-ipsum
And þat þis dede schal dure dormiam & requiescam
What rauest þou quod riȝtwisenesse or þou art riȝt drunken
Leuest þou þat ȝonder liȝt vnlouke myȝte helle
And saue mannes soule sister wene it neuere
At þe bygynnyng god gaaf . þe doom hym-selue
Þat adam & eue & alle þat hem suedenT
Schulden deye doun-riȝt & dwelle in pyne after
If þat þei touchedenT a tree & þe fruyt eeten
Adam afterward aȝens his defense
Freete of þat fruyt & forsoke as it were
Þe loue of oure lord & his lore boþe
And folewede þat þe feend tauȝte & his felawes wille
Aȝens resoun & riȝtwisenesse recorde þus wiþ truþe
Þat her peyne be perpetuel & no preyere hem helpe
For-þi . latte hem chewe as þei chosen & chide we not sister
For it is bootles bale þe bite þat þei eeten
And I schal preue quod pees her peyne muste haue eende
And woo in-to wele . mowe wende at þe laste
C For hadde þei wist of no woo wele . hadde þei not knowen
For no wiȝt woot what wele is þat neuere woo suffrede
Ne what is hoot hungre þat hadde neuere defaute
If no nyȝt ne were no man as I leue
Schulde wite witterli what day is to mene
Schulde neuere riȝte riche man þat lyueþ in reste & ese
Wite what woo is ne were þe deþ of kynde
So god þat bigan al of his good wille
Bicam man of a maydenT mankynde to saue
And suffrede to be sold to see þe sorwe of deyeng
Þe which vnknyttiþ al care & comsyng is of reste
For til modicum mette wiþ hymT I may it wel auowe
Woot no wiȝt as I wene what is . ynow . to mene
For-þi god of his goodnesse þe first goom adam
And siþ he suffrede hym synne sorwe to fele
To wite what wele was kyndelich to knowe it
And after god grauntede hymself & toke adams kynde
To wite what he haþ suffred in þre sundri places
Boþe in heuene & in erþe & now to helle he þinkeþ
To wite what al woo is þat woot of al ioye
So it schal fare bi þis folk her folye & her synne
Schal lere hem what langour is & lisse wiþ-outen eende
Woot no wiȝt what werre is þere þat pees regneþ
Ne what is wittirli wele til welawey hym teche
Þanne was þer a wiȝt wiþ two brode yen
Book hiȝte þat bewpeer a boold man of speche
Bi goddis body quod þis book I wole bere witnesse
Þat þoo þis barn was born þer blasede a sterre
Þat alle þe wise of þis world in oo witt acordeden
Þat swich a barn was born in bethelem citee
Þat mannes soule schulde saue & synne distruye
And alle þe elementis quod þe book her-of beren witnesse
Þat he was god þat al wrouȝte þe walkene first schewede
Þoo þat weren in heuene token stella comata
Þe liȝt folewede þe lord in-to þe lowe erþe
Þe water witnessiþ þat he was god for he wente on it
Peter þe apostle parceyuede his gate
And as he wente on þe water wel hym knewe & seyde
Iube me venire ad te super aquasC
And lo how þe sunne gan louke hir liȝt in hir-selue
Whanne sche seyȝ hym suffre þat sunne & see made
Þe erþe for heuynesse þat he wolde suffre
Quakede as quyk þing & al biquaschte þe roche
Lo helle myȝte not holde but openede þoo . god þoolede
And lete out symoundis sones to see hym hange on rode
And now schal lucifer leue it þouȝ hym loþ þinke
For gigas þe ieaunt wiþ a gynne engynede
To breke & to bete adoun þat been aȝeyns iesus
And I book wole be brent but iesus rise to lyue
In alle myȝtes of man & his modir gladye
And counforte alle hise kyn & out of care brynge
And al þe Iuen ioye vnioyne & vnlouke
And but þei reuerence his rode & his resurreccioun
And leueT on a newe lawe be lost lijf & soule
And þis I book witnesse & ȝit myche moreT
Suffre we seyde truþe I here & se boþe
How a spirit spekeþ to helle & bit vnspere þe ȝates
Attollite portas & ceteraC
A voyce loude in þat liȝt to lucifer criedeT
Prynces of þis place oppeneþT & vnloukeþ
For heer comeþ wiþ crowne þat kyng is of glorie
Þanne siȝkede sathan & seyde to hem alle
Swich a liȝt aȝens oure leue lazar it fette
Care & cumbraunce is comen to vs alle
If þis kyng kome in man-kynde wole he fecche
And doT it þere hym likeþ & liȝtliche me bynde
Patriarkes & prophetis han parled her-of longe
Þat swich a lord & a liȝt schulde lede hem alle hennys
Listeneþ quod lucifer for I þis lord knowe
Boþe þis lord & þis liȝt is longe a-goo I knewe hym
May no deþ hym dere ne no deuelis quentise
And where he wole . is his weye ac war hym of þe pereles
If he reue me my riȝt he robbeþ me bi maystrie
For bi riȝt & resoun þoo renkes þat ich haueT
Body & soule been myne boþe goode & ille
If adam eete þe appel alle schuldenT deye
And dwelle wiþ vs deuelis þis þretyng he made
And he þat soþenesse is seyde þeise wordis
I leue þat lawe wole not late hym þe leest
Þat is soþ seyde sathan but I me sore drede
For þou gete hem wiþ gyle & his gardeyn breke
And in semulaunt of a serpent satte on þe appeltre
And eggedest hem to ete eue bi hir-selue
And toldest hir a tale of tresoun werenT þe wordis
And so þou haddist hem oute & hidir at þe laste
It is not grayþeli geten þere gyle is þe rote
For god wole not be bigylid quod goblyn ne byiaped
We han no trewe title to hem for þoruȝ tresoun weren þei dampned
Certis I drede me quod þis deuel lest truþe wole hem fecche
Out of oure pouste & leden hem hennysT
Þis þritti wynter as I wene haþ he goon & preched
I haue assayled hym wiþ synne & sum-tyme I-askede
Wher he were god or goddis sone he ȝaf me schort answere
And þus haþ he trolled forþ þis two & þritti wynter
And whanne I seyȝ it was so slepynge I wente
To warne pilatis wijf what donesT man was iesus
For Iues hateden hym & han doon hym to deþe
I wolde haue lengþed his lijf for I leuede ȝif he deyede
Þat his soule wolde suffre no synne in his siȝt
And now I se where a soule comeþ hidirward saylynge
Wiþ glorie &T greet liȝt god it is I woot wel
I rede . we flee . quod he faste alle hennys
For vs were better . not be þan biden his siȝt
For þi lesyngys lucifer lost is al oure pray
First þoruȝ þee we fellen fro heuene so hye
And al oure lordschip I leue a loond & on water
Nunc princeps huius mundi eicietur forasC
Efte þe liȝt bade . vnlouke & lucifer answerede
What lord art þou . quod lucifer quis est iste
Rex glorie þe liȝt soone seyde
Dominus virtutumC
Dukes of þis dymme place anoon vndo ȝeise / [þ]eise ȝates
Þat crist may come in þe kyngys sone of heuene
And wiþ þat breþ helle brake wiþ belialT barres
For any wye or warde wyde open þe ȝates
Patriarkes & prophetis populus in tenebris
Sungen seynt iones song ecce agnus dei
Lucifer loke ne myȝte so liȝt hym ablente
And þoo þat oure lord louede in-to his liȝt he lauȝte
And seyde to sathan lo heer my soule to amendes
For alle synful soulis to saue þoo þat been worþi
Myne þei been & of me I may þe bette hem cleyme
Þat if þei eeten þe appel alle schulden deye
I bihiȝte hem not heer helle for euere
For þe dede þat þei diden þi deceyt it made
Wiþ gyle þou hem gete aȝeyn al resoun
Þus iliche a lusard wiþ a lady visage
Þeeflich þou me robbedest þe olde lawe graunteþ
Þat gylouris be bigylid & þat is good resoun
Dentem pro dente & oculum pro oculoC
Ergo soule schal soule quyte & synne to synne wende
And al þat man haþ mysdo I may welT amende
Membre for menbre / me[m]bre bi þe olde lawe . was amendes
Adam & al his issu at my wille her-after
And þat deþ in hem fordide my deþ schal releue
And boþe quyke & quyte þat queynt was þoruȝ synne
And þat grace gyle distruye good feiþ it askeþ
So leue I not lucifer aȝeyn þe lawe I fecche hem
Non veni soluere legem set adimplereC
Þou fettest myne in my place aȝeyns al resoun
Falslich & felounlich good feiþ me it tauȝte
To recorue / reco[uere] hem þoruȝ raunsom & bi no resoun ellis
Getest bi gyle þoo þat god louede
And in liknesse of a lede þat lord am of heuene
Graciousli þi gyle haue quyt go gyle aȝeyn gyle
And as adam & alle þoruȝ a tre deyeden
Adam & alle þoruȝ a tre schul turne aȝeyn to lyue
And gyle is bigyled & in his gyle fallen
Et cecidit in foueam quam fecitC
Now bigynneþ þi gyle aȝeyn þee to turne
And my grace to growe ay gretter & widder
Þat art doctour of deþ drynke þat þou madest
For I þat am lord of lijf loue is my drynk
And for þat drynk to-day I deyede vp-on erþe
I fauȝte so me þristeþ ȝit for mannes soule sake
May no drynk me moyste ne my þrist slake
Til þe vendage falle in þe vale of Iosaphath
Þat I drynke riȝt ripe must resurreccio mortuorum
And þanne schal I come as a kyng crowned wiþ aungelis
Fendis & feendkyns bifore me schul stande
And be at my biddyng where-so-euere me likeþ
For we been breþeren of blood but not in baptisme alle
Ac alle þat been myne hole breþeren in blood & in baptisme
Schul not be dampned to þe deþ þat is wiþ-outen eende
Tibi soli peccaui & ceteraC
It is not vsed in erþe to hangen a feloun
OftenerT þan ones þouȝ he were a traytour
And if þe kyng of þat kyngdom come in þat tyme
ÞeT lawe wolde he ȝaue hym lijf If he lokede on hym
And I þat am kyng of kyngys schal come swich a tyme
Where þeT doom to þe deþ dampneþ alle wikkede
And if lawe wole . I on hym lokeT it lijþ in my grace
Þei schul be clensid clerlich & wasschen of her synnes
In my prisoun purgatorie til parce it hote
And my mercy schal be schewed to many of my breþeren
For blood may suffre blood boþe hungry & a-cale
Ac blood may not see blood blede . but hym rue
Audiui archana verba que non licet homini loquiC
Ac my riȝtwisenesse & riȝt schul rulen al helle
And mercy . al mankynde bifore me in heuene
For I were an vnkynde kyng but I my kynde helpe
And namelich at swich a nede þere nedes help bihoueþ
Þus bi lawe quod oure lord lede I wole from hennys
Þoo þat me louede & leuede in my comyng
And for þi lesyng lucifer þat þou leyȝ til eue
Astaroth & al þe route hidden hem in hirnes
Þei dursten not loke on oure lord þe boldest of hem alle
But lete hym lede forþ what hym likede & leete what hym liste
Many hundred of aungelis harpeden & sungen
Culpat caro purgat caro regnat deus dei caroC
Þanne pipede pees of poysie a note
Clarior est solito post maxima nebula phebus
Post inimicicias clarior est & amor .C
After scharp schoures quod pees most schene is þe sunne
It is no weder warmer þan after watry cloudis
Ne no loue leuer ne more betterT freendis
Þan after werre & woo whanne loue & pees been maystres
Was neuere werre in þis werld ne wickednesse so kene
Þat ne loue & hym liste to lawȝhyng ne brouȝte
And pees þoruȝ pacience alle pereles stoppede
Trews quod truþe þou tellest vs soþ bi iesus
Clippe we in couenaunt & iche of vs kisse oþer
And latte no peple quod pees parceyue þat we chiden
For impossible is no þing to hym þat is almyȝti
Þou seist soþ quod riȝtwisenesse & reuerenlich hir kiste
Pees & pees heer per secula seculorum
Misericordia & veritas obuiauerunt sibi . Iusticia & pax osculate sunt & ceteraC
Truþe trumpede þoo & songe . te deum laudamus
And þanne lutede loue in a loude note
Ecce quam bonum & quam iocundum & ceteraC
Til þe day dawede þeise damyselis dauncedenT
Þat men rongen to þe resureccioun & riȝt wiþ þat I wakede
And callede kitte my wijf & calot my douȝter
Ariseþ & reuerenceþ goddis resureccioun
And crepeþ to þe crosse on knees & kisseþ it for a Iuel
For goddis blessid body it bare for oure bote
And it afereþ þe feend for swich is þe myȝt
May no griseli goost glide . þere it schadewiþ
w
Veritas .
Misericordia.
Of a dreem .