Passus . 7us / septimus .C
TRuþe herde tell her-of & to peers sente
To taken hys teem & tilie þe erþe
And purchacede hym a pardoun a pena & a culpa
For hym & for hise eires for euere-more after
And bade hym holde hym at home & erien hise leyes
And alle þat holpen hym to erie to sette or to sowe
Or any oþer myster þat myȝte peers auayle
Pardoun wiþ peers plowman truþe haþ ygrauntid
Kyngys & knyȝtis þat kepen holy chirche
And riȝtfulli in rewmes rulen þe peple
Han pardoun þoruȝ purgatorie to passe ful liȝt
Wiþ patriarkes & prophetis in paradice to be felawe
Bischoppis yblessid . if þei been . as þei schulden
Legistres of boþe þe lawes þe lewid . þer-wiþ to preche
T In as myche as þei mowen amende alle synful
Arn peres wiþ þe apostelis þis pardoun Peers schewiþ
And at þe day of doom at þe hye deys to sitte
¶ Marchauntis in þe margyne hadden many ȝeres
Ac noon a pena &Tculpa þe pope nolde hem graunte
For þei holden not her halidayes as holi chirche techiþ
And for þei sweren bi her soule & so god muste hem helpe
Aȝens clene concience her catel to selle
Ac vndir herT secreet sehel truþe sente hem a lettre
And siþen selle it aȝeyn & saue þe wynnyng
And amende mesondeux þer-myd & myseyse folk helpe
And wikkide weyes wyȝtliche hem amende
And do bote to brygges þat to-broken weren
Marien maydenes or maken hem nunnes
Pore peple & prysones fynde hem her lijflode
And setten scolers to scole or to summe oþere craftes
Releue religioun & renten hem better
And I schal sende ȝow my-self seynt Myhel myn archaungel
Þat no deuel schal ȝow dere ne fere ȝow in ȝoure doynge
And wite ȝow fro whanhope if ȝe wole þus worche
And preyseden peers þe plowman þat purchacede þis bulle
Men of lawe leest pardoun hadde þat pleteden for mede
For þe sauter saueþ hem not swyche as taken ȝiftis
And nameli of Innocentis þat noon yuel kunnen
Super Innocentem munera non accipies
Pledours schuldenT pyne hem to plede for swiche & helpe
Prynces & prelatis schulden paye . for her trauayle
A regibus & principibus erit merces eorum
Ac many iustises & iurour wolden for ion do more
Þan pro dei pietate leue þou noon oþer
Ac he þat spendiþ his speche & spekiþ for þe pore
Þat is Innocent & nedy & no man appeyreþ
Counfortiþ hym in þat caas wiþ-outen coueytise of ȝiftis
And schewiþ lawe for oure lordis loue as he it haþ lerned
Schal no deuel at his deþ-day deren hym a myte
Þat he ne worþ saaf & his soule þe sauter bereþ witnesse
Domine quis habita...[bit] in tabernaculo tuo .
Ac to bigge water ne wijnd ne witt ne fijr þe ferþe
Þeise foure þe fadir of heuene made to his folde in comune
Þeise been truþis tresoris trewe folk to helpe
Whanne þei drawen vn-to þe deþ & Indulgences wolden haue
His pardoun is ful petyt at her partyng hennys
Þat any mede of mene men for his motyng takiþ
Ȝe legistres & lawyers holden þis for truþe
Þat if þat I lye mathew is to blame
Quodcumque vultis vt faciant vobis homines facite eis
Alle libbynge laborers þat lyuen wiþ her handis
Þat trulich taken & truliche wynnen
And lyuen in loue & in lawe for her lowe hertis
Beggers ne bidders ne been not in þe bulle
But if þe suggestioun be soþ þat schapiþ hem to begge
For he þat beggyþ or bit but if he haue nede
He is fals wiþ þe feend & defraudiþ þe nedy
And also he bigyleþ þe gyuer aȝeynys his wille
For if he wiste he were not nedy he wolde it gyue an-oþer
Þat were more nedy þan he so þe nedyest schulde be holpen
Catoun kenneþ me þus & þe clerk of stories
Cui des videto is catounys techynge
And in þe stories he techiþ to bestowe þin almes
Siþ / Si[t] elemosina tua in manu tua donec studes cui des
Ac gregori was a good man & bade vs ȝyuenT alle
Þat asken for his loue þat vs alle leneþ
Non eligas cui miserearis ne forte pretereas illum qui meretur accipere / Quia
Incertum est pro quo deum magis placeas
For ȝe woten neuere who is worþi ac god woot who haþ nede
In hym þat takeþ is þe trecherie if any tresoun walke
For he þat ȝyueþ ȝeldiþ & ȝarkeþ hym to rest
And he þat biddiþ borweþ & bryngeþ hym-self in dette
For beggers borwen euere-moo & her boruȝ is god almyȝti
To ȝelden hem þat ȝyuen hem & ȝit vsure more
Quare non dedisti pecuniam meam ad mensam vt ege T veniens cum vsuris exigere & cetera
For-þi biddeþ not ȝe beggers but if ȝe han nede
For who-so may bigge hym breed þe book beriþ witnesse
He haþ ynow þat haþ breed ynow þowȝ he haue not ellis
Satis dyues est qui non indiget pane
Latte vsage be ȝoure {be ȝoure} solace of seyntis lyues redyng
Þe book banneþ beggrie & blameþ in þis manere
Iunior fui etenim senui & non vidi iustum derelictum nec semen eius querens panem & cetera
For ȝe lyuen in no loue ne no lawe holden
Many of ȝow ne weddenT not þe womman ȝe wiþ delen
And bryngen forþ barnes þat basterdis men callen
Or þe bak or sum boon he brekiþ in his ȝouþe
Þer is moo mysschappid peple amongys þeise beggers
Þan of alle manere men þat on þis moolde walken
And þei þat lyuen þus her lijf mowen loþe þe tyme
Þat euere he was man wrouȝt whanne he schal hennys fare
Ac olde men & hore þat helples been of strengþe
And wommen wiþ childe þat worche ne mowen
Blynde & bedrede & broken her membres
Þat taken þeise mescheues mekeliche as meseles & oþere
For loue of her lowe hertis oure lord haþ hem grauntid
Her penaunce & her purgatorie heer on þis erþe
Peers quod a preest þoo þi pardoun muste I rede
For I wole construe ich a clause & kenne it þee on englisch
And peers at his preyer þe pardoun vnfoldiþ
And I bihynde hem boþe bihelde al þe bulle
Al in two lynes it lay & not a leef more
And was writen riȝt þus in witnesse of truþe
Et qui bona egerunt ibunt in vitam eternam . qui vero mala in ignem eternum
Peter quod þe preest þoo I can no pardoun fynde
But do wel & haue wel & god schal haue þi soule
And do yuele & haue yuele hope þou noon oþer
But after þi deþ day þe deuel schal haue þi soule
And peers for pure tene pullede it atweyne
Ne be aboute my beli ioye so bisili no more
Of preyeris & pen.[a]unce my plow schal be her-after
And wepe whan I schulde slepe þouȝ whete breed me fayle
Þe prophete his payn eete in penaunce & in sorwe
Bi þat þe sauter seiþ so diden many oþere
Þat loueþ god lelly his lijflode is ful esye
Fuerunt michi lacrime mee panes die ac nocte
And but if luke lye he lereþ vs bi foulis
We schulden not be to bisye aboute þe werldis blis
Ne soliciti sitis he seiþ in þe gospel
And schewiþ vs bi ensaumples oure-seluen to wisse
Þe foules in þe feeld who fynt hem mete at wynter
Haue þei no gerner to go to but god fynt hem alle
What quod þe preest to perkyn peter as me þinkeþ
Þou art letterid a litil who lernede þee on booke
Abstynence þe abbesse quod peers myn a b c me tauȝte
And concience come afterward & kende me myche more
Were þou a preest peers quod he þou myȝtist preche where þou schuldist
As dyuynour in dyuynyte wiþ dixit insipiens to þi teme
Lewid lorel quod peers litil lokest þou on þe bible
Eice derisores & iurgia cum eis ne crescant & cetera
Þe preest & perkyn apposede eyþer oþer
And I þoruȝ her wordis a-woke & waytede aboute
And seyȝ þe sunne in þe souþ sate þat tyme
Meteles & monyles on maluerne hilles
Musynge on þeise metelis & my weye ich ȝede
Many tyme þeise metelis han maad me studie
Of þat I seyȝ slepynge if it so be myȝte
And also for peers þe plowman ful pensyf in herte
And whych a pardoun peers hadde alle þe peple to counforte
And how þe preest impugnede it wiþ two propre wordis
Ac I haue no sauour in sompnewarieT for I see it ofte fayle
Catoun & canonystres counceylen vs to leue
To sette sadnesse in sompnewarie for sompnia ne cures
Ac for þe book of þe bible bereþ wittenesse
How danyel dyuynede þe dremes of a kyng
Þat was Nabugodonosor nempned of clerkis
Danyel seyde sire kynge þi dremelis bitokenen
Þat vnkouþe knyȝtis schul come þi kyngdam to cleue
Amongys lower lordis þi loond schal be departid
And as danyel dyuynede in dede it fel after
Þe kyng lees his lordschip & lower men it hadde
And þe elleuene sterres haylesede hem alle
Þanne iacob iuggede iosephs sweuene
Bew fitz quod his fadir for defaute we schullen
I my-self & my sones seche þee for nede
It bifel as his fadir seyde in pharaoes tyme
Þat ioseph was iustise egypt to loken
It bifel as {a}his fadir tolde hise frendis þere hym souȝten
And al þis makiþ me on þeise meteles to þenke
And how þe preest preuede no pardoun to do-wel
And demede þat . do-wel indulgences passede
Byennalis & tryennalis & bischoppis lettres
And how do-wel at þe day of doom is dignelich vndirfonge
For-þi I rede ȝow renkes þat riche been on þis erþe
Vp-on trist of ȝoure tresore triennalis to haue
Be ȝe neuere þe balder to breke þe ten hestis
And namelich ȝe maystris meyres & iugges
Þat han þe welþe of þis werld & wise men been holden
At þe dredeful doom whanne dede schul arise
And comeT al bifore crist acountis to ȝelde
How þou laddist þi lijf heer & hise lawes keptest
And how þou didist day bi day þe doom wole reherce
A poke-ful of pardoun þere ne prouyncialis lettres
Þouȝ ȝe be founden in þe fraternyte of alle þe foure ordris
And haue indulgences double-foold but if do-wel ȝow helpe
I sette ȝoure patentes & ȝoure pardoun at a pies hele
For-þi I counceyle alle cristen to crye god mercy
And marie his modir be oure mene bitwene
Þat god gyue vs grace heer er we goon hennys
Swiche werkis to wirche whyle we been heer
Þat after oure deþ-day do-wel reherce
At þe day of doom we didenT as he hyȝte